آرامگاه حافظ

در دل شهر شیراز و در میان درختان بهارنارنج با عطر رؤیایی‌شان، آرامگاهی قرار گرفته که در هر بخش بنای خود روحی از شعر و عرفان را جای داده است. آرامگاه حافظ مأمن روح شاعر عاشق و عارف ایرانی یعنی حافظ شیرازی است و یکی از مهم‌ترین جاهای دیدنی شیراز به شمار می‌رود. این آرامگاه با معماری زیبا و از طرفی روح مکانی خود جایی است که رهگذران را به تأملی در عشق و سرنوشت فرا می‌خواند و سفر آنها را به ژرفای شعر فارسی ممکن می‌کند. اگر مسافر تور شیراز هستید آرامگاه حافظ جایی است که باید حتماً به دیدن آن بروید.

عکس از: مهرداد پیروزی

آرامگاه حافظ در یک نگاه

آرامگاه حافظ در شمال شهر شیراز و جنوب دروازه‌قرآن قرار گرفته است. این آرامگاه در سال ۸۵۶ برای اولین بار ساخته شد و بارها در طی سالیان مورد بازسازی قرار گرفت. حافظیه در سال ۱۳۵۴ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی است که بسیاری از مسافران در قالب تور شیراز به دیدن آن می‌روند. در حافظیه علاوه بر حافظ، مشاهیر دیگری نیز به خاک سپرده شده‌اند که افراد سرشناس، شاعران، اندیشمندان و دیگر افراد برجسته شیراز هستند.

تاریخچه آرامگاه حافظ

خواجه حافظ شیرازی در سال ۷۹۲ هجری قمری از دنیا رفت. مقبره این شاعر در سال ۸۵۶ میلادی یعنی ۶۴ سال پس از مرگ حافظ ساخته شد. دستور ساخت این آرامگاه را فرماندار تیموری فارس داد تا وزیرش «محمد یغمایی» یک سازه گنبدی بر روی قبر حافظ بسازد. شمایل اولیه این آرامگاه از یک سازه گنبدی با یک حوض بزرگ در جلوی آن تشکیل می‌شد که آب آن را جریان آب رکن‌آباد فراهم می‌کرد.

سال‌ها بعد و پس از به حکومت رسیدن صفویان و در زمان حکومت شاه‌عباس حافظیه مرمت شد و این مرمت در دوره افشاریان نیز تکرار گشت. در زمان زندیه اما این مرمت شکل گسترده‌تری پیدا کرد و بارگاهی با چهار ستون سنگی در جلوی مقبره ساخته شد. این تالار دارای دو در شمال و جنوب بود و دو اتاق نیز در این دو ناحیه اضافه شدند. همچنین در این دوران یک باغ سرسبز در محوطه جلوی مقبره حافظ اضافه شد و یک سنگ قبر مرمر برای زیباسازی روی آرامگاه حافظ قرار گرفت.

پس از حکومت زندیه شخصی با نام «تهماسب میرزا مویدالدوله» حکمران وقت فارس در سال ۱۲۷۳ دوباره این آرامگاه را مرمت کرد. در سال ۱۲۹۵ یک کوشک چوبی توسط شخصی به نام «فرهاد میرزا معتمدالدوله» برای این بنا ساخته شد.

در سال ۱۳۱۷ شخصی با نام «ملا شاه جهان زرتشتی ملقب به اردشیر» پس از سفر به شیراز و گرفتن یک فال خوش‌یمن در حافظیه اقدام به ساختن آرامگاهی باشکوه برای حضرت حافظ کرد. پیش از به پایان رسیدن کار این زرتشتی نیکوکار یک فرد متعصب مذهبی دستور داد تا این بنا تخریب شود تا یک شخص غیرمسلمان برای حافظ بنایی نساخته باشد.

در دوره مظفرالدین‌شاه ضریحی آهنی برای قبر حافظ ساخته شد و در سال ۱۳۱۴ و دوره پهلوی تغییرات عمده این آرامگاه آغاز گشت. در این سال وزیر آموزش‌وپرورش وقت، «علی‌اصغر حکمت»، با کمک طرحی از «آندره گدار» باستان‌شناس، معمار فرانسوی و مدیرکل باستان‌شناسی کشور، سازه‌ای زیبا و خاص را برای مقبره حافظ ساخت. این پروژه در سال ۱۳۱۷ به اتمام رسید که تقسیم مجموعه به دو بخش شمالی و جنوبی توسط ایوانی با ۲۰ ستون سنگی از شاخصه‌های آن بود. تغییرات نهایی که برای این آرامگاه صورت گرفت همه مطابق با طراحی اولیه زندیه برای این آرامگاه بودند.

عکس از: آمر حمضا

بخش‌های مختلف آرامگاه حافظ شیرازی

حافظیه از بخش‌های مختلفی تشکیل شده که به دلیل ویژگی‌های معماری و تاریخی خود از اهمیت بالایی برخوردارند. از بخش‌های مختلف و مهم این مکان باید به موارد زیر اشاره کرد:

حیاط جنوبی حافظیه

ورود گردشگران از حیاط جنوبی این مکان آغاز می‌شود. این حیاط بزرگ در شرق و غرب خود نارنجستان‌های وسیعی دارد که عطر خوش آنها در فصل بهار و ماه اردیبهشت فضایی رؤیایی را رقم می‌زنند. باغچه‌های مستطیلی درختان سرو و کاج و دو حوض مستطیلی نیز از دیگر زیبایی‌های این حیاط هستند. در میان صحن حیاط یک مسیر پیاده‌روی با بلواری پر از گل و چمن وجود دارد که مسیر رسیدن به ایوان است. 

تالار حافظیه یا رواق چهار ستونی 

در میان حیاط جنوبی تا آرامگاه یک ایوان بزرگ با ۲۰ ستون سنگی قرار گرفته که از طریق تعدادی پله شما را از سطح حیاط جنوبی به این ایوان می‌رساند. چهار ستون ساخته شده در دوره زندیه در وسط این بنا قرار گرفته‌اند. ایوان میانی یا تالار حافظیه دارای دو اتاق در دو طرف است که بر سردر آنها اشعار حافظ به چشم می‌خورند. در سمت چپ تالار حافظیه و در اتاق بزرگ آن آرامگاه قوام‌السلطنه، یکی از سیاست‌مداران ایرانی در گذشته، قرار دارد. در زیر این مکان نیز یک آب‌انبار قرار گرفته است.

حیاط شمالی 

در این بخش، آرامگاه حافظ که با درختان نارنج و دو حوض مستطیل شکل احاطه شده قرار گرفته‌ است. این بخش را نمادی از ملکوت می‌دانند که شامل ۸ درب ورودی و خروجی می‌شود. هشت هم نماد هشت درب بهشت و هم نشان‌دهنده قرنی است که حافظ در آن زندگی می‌کرده است. 

آرامگاه حافظ

آرامگاه حافظ در قسمت شمالی مجموعه قرار دارد و با ۵ ردیف پله مدور از سطح زمین جدا می‌شود. در اطراف این آرامگاه ستون‌های زیبا و خوش‌تراش قرار گرفته‌اند و بر روی این ستون‌ها گنبدی سبز رنگ بسیار زیبا خودنمایی می‌کند. نمای بیرونی این گنبد ۱۰ متر ارتفاع دارد و جنس روی آن از مس است. این گنبد با ۸ ستون ۵ متری بر روی مقبره حافظ قرار دارد. رنگ‌های به کار رفته در این گنبد هر کدام بیانگر نمادی هستند؛ رنگ فیروزه‌ای نماد بهشت و رنگ قهوه‌ای نماد خاک به شمار می‌روند. 

مقبره‌های دیگر اطراف آرامگاه حافظ

در کنار مقبره حافظ افراد مهم دیگری نیز به خاک سپرده شده‌اند. از اشخاص مهمی که در این مجموعه دفن شده‌اند شاعر دیگری به نام «فرصت‌الدوله شیرازی»، «حاج ملاعلی سمنانی»، عالم و عارف بزرگ و «قطب‌العارفین آقا محمد هاشم ذهبی شیرازی» از سران سلسله ذهبیه هستند.

حیاط شرقی

این حیاط به طاق‌نماهای بسیار زیبای خود که به اشعار حافظ مزین شده‌اند شهرت دارد. حدود ۱۴ عدد طاق‌نما در این حیاط قرار گرفته‌اند.

حیاط غربی و مقبره الشعرا 

در این حیاط یک حوض کوچک با محوطه سرسبز باعث شده تا زیبایی بی‌نظیری به چشم خورد. مقبره افراد نامداری در این قسمت قرار گرفته و از جمله مهم‌ترین آنها می‌توان به مقبره دکتر لطفعلی صورتگر شاعر، رسول پرویزی نویسنده و داستان‌نویس و استاد جواد مصلح فیلسوف فرزانه اشاره کرد. 

عکس از: هویار رضایی

آرامگاه حافظ کجاست؟

آرامگاه حافظ یا همان حافظیه در دل شهر شیراز و در شمال شرقی آن قرار گرفته است. این آرامگاه در خیابان گلستان، مابین چهارراه ادبیات و چهارراه حافظیه قرار دارد و برای رفتن به آن می‌توان از ماشین شخصی، مترو و اتوبوس‌های داخل‌شهری استفاده کرد.

عکس از: ابولفضل قبادی نژاد

بهترین زمان برای بازدید حافظیه

شهر شیراز در هر فصل از سال دیدنی است؛ اما اگر می‌خواهید زیبایی شیراز را تمام و کمال به چشم ببینید فصل بهار و به خصوص ماه اردیبهشت برای شرکت در تور شیراز به شما پیشنهاد می‌شود. در این ماه طبیعت بهاری و عطر بهارنارنج شما را شگفت‌زده می‌سازد. همچنین روز ۱۵ اردیبهشت روز شیراز است و از آنجایی که برنامه‌های مختلفی در این شهر برگزار می‌شود سفر شما شکل و شمایل دیگری خواهد داشت. بیستم ماه مهر نیز روز بزرگداشت حافظ نام گرفته و برگزاری مراسم شعرخوانی و مراسم دیگر در حافظیه می‌تواند در سفر به شیراز برای مسافران بسیار جذاب باشد.

مکان‌های دیدنی جذاب در نزدیکی حافظیه

در نزدیکی حافظیه جاذبه‌های دیگری نیز قرار دارند که می‌توان به راحتی به سراغ آنها نیز رفت. از جمله این جاذبه‌ها موارد زیر هستند:

  • دروازه قرآن
  • باغ جهان نما
  • پارک کوهپایه
  • آرامگاه سعدی
  • باغ ارم
  • باغ نارنجستان قوام
  • مسجد نصیرالملک

امکانات اطراف آرامگاه حافظ

از آنجایی که آرامگاه حافظ در دل شهر شیراز قرار گرفته امکانات متعددی همچون انواع هتل‌ها، مراکز خرید و رستوران‌ها در این منطقه قرار دارند و مسافران تور شیراز می‌توانند به راحتی به همه آنها دسترسی داشته باشند.

عکس از: محمدرضا یعقوبی

نکات مهم برای بازدید از آرامگاه حافظ

بهتر است مسافران تور شیراز نکات زیر را در هنگام بازدید در نظر داشته باشند:

  • برای ورود به آرامگاه حافظ باید هزینه ورودی پرداخت کرد.
  • برای بازدید از مجموعه ساعات بازدید در نظر گرفته شده که به طور معمول از ۸ صبح تا ۱۹ عصر است.
  • اگر می‌خواهید در فضای آرام‌تری به دیدن حافظیه بروید زمان‌های غیرتعطیل سال به شما پیشنهاد می‌شود؛ زیرا ازدحام کمتری در حافظیه برقرار است.
  • در هنگام بازدید مراقب این اثر تاریخی باشید و از آلوده کردن محیط و یا آسیب رساندن به بنا خودداری نمایید.